Grafit ýokary we pes temperatura garşylygy, gowy elektrik we ýylylyk geçirijiligi, gowy ýaglaýyş ukyby we durnukly himiki häsiýetleri bolan umumy metal däl materialdyr, gara reňkde; gowy elektrik geçirijiligi, EDM-de elektrod hökmünde ulanylyp bilner. Adaty mis elektrodlar bilen deňeşdirilende, grafit ýokary temperatura garşylygy, az boşalma sarp edilişi we kiçi ýylylyk deformasiýa ýaly köp artykmaçlyklara eýedir. Ol takyk we çylşyrymly bölekleri we uly ölçegli elektrodlary gaýtadan işlemekde has gowy uýgunlaşma görkezýär. Ol mis elektrodlaryny elektrik uçgunlary hökmünde kem-kemden çalşyrdy. Işleýiş elektrodlarynyň esasy akymy [1]. Mundan başga-da, grafit aşynmasyna çydamly materiallary ýokary tizlikli, ýokary temperaturaly we ýokary basyşly şertlerde ýaglaýjy ýagy ulanmazdan ulanyp bolýar. Köp enjamlar grafit material porşen stakanlaryny, möhürlerini we podşipniklerini giňden ulanýar.
Häzirki wagtda grafit materiallary maşyn gurluşygy, metallurgiýa, himiýa senagaty, milli goranmak we beýleki ugurlarda giňden ulanylýar. Grafit bölekleriniň köp görnüşleri, çylşyrymly bölekleriň gurluşy, ýokary ölçegli takyklyk we ýüz hiline bolan talaplar bar. Grafiti gaýtadan işlemek boýunça ýerli ylmy barlaglar ýeterlik derejede çuňňur däl. Ýerli grafit gaýtadan işleýän stanoklar hem deňeşdirme boýunça az. Daşary ýurt grafitini gaýtadan işlemekde, esasan, ýokary tizlikli gaýtadan işlemek üçin grafit gaýtadan işleýän merkezleri ulanylýar, bu bolsa häzirki wagtda grafit gaýtadan işlemegiň esasy ösüş ugry boldy.
Bu makala, esasan, grafit işläp bejeriş tehnologiýasyny we gaýtadan işleýän stanok gurallaryny aşakdaky taraplardan seljerýär.
①Grafitiň işleniş işiniň seljermesi;
2 Grafit gaýtadan işlemegiň tehnologiýasynyň umumy ulanylýan çäreleri;
③ Grafiti gaýtadan işlemekde giňden ulanylýan gurallar we kesiş parametrleri;
Grafit kesiş işiniň seljermesi
Grafit dürli gurluşly döwülýän materialdyr. Grafit kesmek grafit materialynyň döwülýän döwülmegi arkaly üznüksiz döwülýän bölejikleri ýa-da poroşok döretmek arkaly amala aşyrylýar. Grafit materiallarynyň kesiş mehanizmi barada ýurduň we daşary ýurtlaryň alymlary köp gözleg geçirdiler. Daşary ýurtly alymlar grafit döwülýän bölejikleriň emele gelmeginiň takmynan guralyň kesiji gyrasy iş bölegi bilen degip, guralyň ujy ezilip, kiçi döwülýän bölejikleri we kiçi çukurlary emele getirýän wagty bolup geçýändigini we guralyň ujynyň öň we aşaky bölegine çenli uzalyp, döwülýän çukury emele getirýän we guralyň öňe gitmegi sebäpli iş böleginiň bir bölegi döwülýän we döwülýän bölejikleri emele getirýän çatlak emele getirýändigine ynanýarlar. Ýerli alymlar grafit bölejikleriniň örän inçe we guralyň kesiji gyrasynyň uly ujynyň ýaýynyň bardygyna ynanýarlar, şonuň üçin kesiji gyranyň roly ekstruziya bilen meňzeşdir. Guralyň degişýän ýerinde grafit materialy - iş bölegi dyrnak ýüzi we guralyň ujy bilen gysylýar. Basym astynda döwülýän döwülme emele gelýär we şonuň üçin döwülýän bölejikleri emele getirýär [3].
Grafit kesmek prosesinde, iş böleginiň tegelek burçlarynyň ýa-da burçlarynyň kesiş ugrunyň üýtgemegi, stanok guralynyň tizlenmeginiň üýtgemegi, guralyň içine we daşyna kesiş ugrunyň we burçunyň üýtgemegi, kesiş titremesi we ş.m. sebäpli, grafit iş bölegine belli bir täsir edilýär, netijede grafit böleginiň gyrasy emele gelýär. Burçlaryň döwülmegi we ýarylmagy, gurallaryň agyr aşynmagy we beýleki meseleler ýüze çykýar. Esasanam burçlary we inçe we dar gabykly grafit böleklerini işläp bejerende, iş böleginiň burçlarynyň we ýarylmasynyň döremegi has ähtimal, bu bolsa grafit işläp bejermekde hem kynçylyga öwrüldi.
Grafit kesmek prosesi 
Grafit materiallarynyň däp bolan işleme usullary tokarlama, frezerleme, üwemek, kesmek we ş.m. öz içine alýar, ýöne olar diňe grafit böleklerini ýönekeý görnüşlerde we pes takyklykda işläp bilýärler. Grafit ýokary tizlikli işleme merkezleriniň, kesiji gurallaryň we degişli goldaw tehnologiýalarynyň çalt ösmegi we ulanylmagy bilen bu däp bolan işleme usullary kem-kemden ýokary tizlikli işleme tehnologiýalary bilen çalşyryldy. Tejribe görkezdi: grafidiň gaty we döwülen häsiýetleri sebäpli, işleme wagtynda gurallaryň aşynmagy has çynlakaý bolýar, şonuň üçin karbid ýa-da almaz örtülen gurallary ulanmak maslahat berilýär.
Kesmek prosesiniň çäreleri
Grafitiň aýratynlygy sebäpli, grafit bölekleriniň ýokary hilli işlenilmegini gazanmak üçin degişli proses çäreleri görülmelidir. Grafit materialyny gödek işlenýän mahaly, gural uly kesiş parametrlerini ulanyp, iş bölegine gönüden-göni iýmitlenip biler; gutarma wagtynda döwülmegiň öňüni almak üçin, guralyň kesiş möçberini azaltmak üçin köplenç gowy aşynma garşylygy bolan gurallar ulanylýar we kesiji guralyň ädiminiň guralyň diametriniň 1/2 böleginden az bolmagyna göz ýetiriň we iki ujuny işlenýän mahaly haýallatmak ýaly proses çärelerini ýerine ýetiriň [4].
Şeýle hem, kesiş wagtynda kesiş ýoluny dogry tertiplemek zerurdyr. Içki kontury işläp bejerilende, kesilen bölegiň güýç bölegini hemişe galyň we berk bolmagy üçin, şeýle hem iş böleginiň döwülmeginiň öňüni almak üçin töweregindäki kontury mümkin boldugyça köp ulanmaly [5]. Tekizlikleri ýa-da oýuklary işläp bejerilende, mümkin boldugyça diagonal ýa-da spiral iýmitlendirmegi saýlaň; bölegiň işçi ýüzünde adalardan gaça duruň we iş bölegini işçi ýüzünde kesmekden gaça duruň.
Mundan başga-da, kesiş usuly hem grafit kesmäge täsir edýän möhüm faktordyr. Aşak frezerleme wagtynda kesiş titremesi ýokarky frezerlemeden azdyr. Aşak frezerleme wagtynda guralyň kesiş galyňlygy maksimumdan nola çenli azaldylýar we gural iş bölegine kesilenden soň hiç hili böküş hadysasy bolmaz. Şonuň üçin, adatça, grafit işläp bejermek üçin aşak frezerleme saýlanýar.
Çylşyrymly gurluşly grafit iş böleklerini işläp bejerende, ýokardaky pikirlere esaslanyp gaýtadan işlemegiň tehnologiýasyny optimizirlemekden başga-da, iň gowy kesiş netijelerine ýetmek üçin anyk şertlere laýyklykda käbir ýörite çäreler görülmelidir.
Ýerleşdirilen wagty: 2021-nji ýylyň 20-nji fewraly