Grafit elektrodlary elektrik ýaý peçinde ulanylýan esasy gyzdyryjy element bolup, köne awtoulaglardan ýa-da enjamlardan galan galyndylaryň täze polat öndürmek üçin eredilýän polat öndürmek prosesidir.
Elektrik ýaý peçlerini gurmak demir magdanyndan polat öndürýän we kokslaşýan kömür bilen işleýän däp bolan domna peçlerinden arzan. Emma polat önümçiliginiň bahasy ýokary, sebäbi olar polat galyndylaryny ulanýarlar we elektrik energiýasy bilen işleýärler.
Elektrodlar peçiň gapagynyň bir bölegi bolup, sütünlere ýygnalýar. Soňra elektrik togy elektrodlardan geçip, galyndy polaty ereýän güýçli gyzgynlyk ýaýyny emele getirýär. Elektrodlaryň ölçegleri dürli-dürli bolýar, ýöne diametri 0,75 metre (2 ýarym fut) we uzynlygy 2,8 metre (9 fut) çenli bolup biler. Iň ulularynyň agramy iki metrik tonnadan gowrak.
Bir tonna polat öndürmek üçin 3 kg (6,6 funt) grafit elektrodlary gerek bolýar.
Elektrodyň ujy Selsiý boýunça 3000 gradus ýeter, bu bolsa Güniň ýüzüniň temperaturasynyň ýarysydyr. Elektrodlar grafitden ýasalýar, sebäbi diňe grafit şeýle güýçli gyzgynlyga çydap biler.
Soňra peç ereýän polaty çemçeler diýlip atlandyrylýan ägirt uly çeleklere guýmak üçin gapdalyna öwrülýär. Soňra çemçeler ereýän polaty polat zawodynyň döküjisine alyp barýar, bu bolsa gaýtadan işlenen galyndylaryň täze önümlerini öndürýär.
Bu proses üçin zerur bolan elektrik energiýasy 100,000 ilatly şäheri elektrik bilen üpjün etmäge ýeterlikdir. Häzirki zaman elektrik ýaý peçinde her bir ereme adatça takmynan 90 minut wagt alýar we 150 tonna polat öndürýär, bu bolsa takmynan 125 awtoulag üçin ýeterlikdir.
Iňňe koksy elektrodlarda ulanylýan esasy çig mal bolup, öndürijileriň aýtmagyna görä, koksy grafite öwürmek üçin bişirmek we gaýtadan bişirmek ýaly prosesler bilen bilelikde alty aýa çenli wagt gerek bolup biler.
Nebit esasly iňňe koks we kömür esasly iňňe koks bar we olaryň ikisi hem grafit elektrodlaryny öndürmek üçin ulanylyp bilner. "Öý koksy" nebiti gaýtadan işlemek prosesiniň goşmaça önümidir, kömür esasly iňňe koks bolsa koks öndüriliş wagtynda peýda bolýan kömür gudrasyndan ýasalýar.
2016-njy ýylda önümçilik kuwwaty boýunça dünýäde iň gowy grafit elektrod öndürijileriniň sanawy aşakda görkezilen:
Kompaniýanyň ady Baş edaranyň kuwwatlylygy Paýlar
(,000 tonna) Ýylyň dowamynda %
GrafTech ABŞ 191 Hususy
Halkara
Fangda Carbon Hytaý 165 +264
*SGL Karbon Germaniýa 150 +64
* Showa Denko Japanaponiýa 139 +98
KK
Grafit Hindistan Hindistan 98 +416
Ltd
HEG Hindistan 80 +562
Tokai Carbon Ýaponiýa 64 +137
Kompaniýa Ltd
Nippon Carbon Japan 30 +84
Kompaniýa Ltd
SEC Carbon Japan 30 +98
*SGL Carbon 2016-njy ýylyň oktýabr aýynda grafit elektrod biznesini Showa Denko-a satjakdygyny aýtdy.
Çeşmeler: GrafTech International, UK Steel, Tokai Carbon Co Ltd
Ýerleşdirilen wagty: 2021-nji ýylyň 21-nji maýy