Dünýä ykdysadyýetiniň dikeldilmegi we köp mukdarda harytlara bolan islegiň dikeldilmegi bilen, şu ýyl ýük daşamak nyrhlary ýokarlanmagyny dowam etdirdi. ABŞ-nyň söwda möwsüminiň gelmegi bilen, söwda dükanlarynyň artýan sargytlary global üpjünçilik zynjyryna basyşy iki esse artdyrdy. Häzirki wagtda Hytaýdan ABŞ-a konteýnerleriň ýük daşamak nyrhy 40 futlyk konteýner üçin 20,000 ABŞ dollaryndan geçdi we rekord derejä ýetdi.
Delta mutant wirusyň çalt ýaýramagy global konteýner dolanyşygynyň depgininiň haýallamagyna getirdi; wirusyň görnüşi käbir Aziýa ýurtlaryna we sebitlerine has uly täsir edýär we köp ýurtlary deňizçileriň gury ýer gatnawyny kesmäge mejbur etdi. Bu bolsa kapitanyň ýadaw ekipažy çalyşmagyny mümkin etmedi. Takmynan 100,000 deňizçi iş möhleti tamamlanandan soň deňizde gabalyp galdy. Ekipajyň iş wagty 2020-nji ýyldaky blokadanyň iň ýokary derejesinden geçdi. Halkara deňizçilik palatasynyň baş sekretary Gaý Platten şeýle diýdi: "Biz indi ikinji ekipažy çalşyrmak krizisiniň bosagasynda däl. Biz krizisde".
Mundan başga-da, iýul aýynyň ortalaryndan ahyryna çenli Ýewropada (Germaniýada) bolan suw joşmalary we iýul aýynyň ahyrynda we ýakynda Hytaýyň günorta kenarýaka sebitlerinde bolan taýfunlar pandemiýalaryň birinji tolkunyndan henizem sagalyp ýetişmedik global üpjünçilik zynjyryny has-da bozdy.
Konteýner ýük daşamak nyrhlarynyň täze ýokary derejä çykmagyna sebäp bolan birnäçe möhüm faktorlar şulardyr.
Deňizçilik maslahat beriş agentligi bolan Drewry-niň baş müdiri Filip Damas häzirki global konteýner gatnawlarynyň örän betbagtçylykly we üpjünçilik ýetmezçiligi bolan satyjylar bazaryna öwrülendigini belledi; bu bazarda köp gämi gatnaw kompaniýalary ýük daşamagyň adaty bahasyndan dört-on esse köp töleg alyp bilýärler. Filip Damas şeýle diýdi: "Biz muny gämi gatnaw pudagynda 30 ýyldan gowrak wagt bäri görmändik". Ol bu "ýük daşamagyň ýokary bahasynyň" 2022-nji ýylda Hytaý Täze ýylyna çenli dowam etmegine garaşýandygyny sözüne goşdy.
28-nji iýulda Freightos Baltic Daily Index deňiz ýük daşamalarynyň nyrhlaryny yzarlamak usulyny üýtgetdi. Ilkinji gezek oňa bronlamak üçin zerur bolan dürli goşmaça tölegler girizildi, bu bolsa ýük daşaýjylar tarapyndan tölenýän hakyky çykdajylaryň açyklygyny ep-esli ýokarlandyrdy. Häzirki wagtda iň soňky indeks aşakdakylary görkezýär:
Hytaý-ABŞ-nyň Gündogar ugry boýunça her konteýner üçin ýük daşamagyň bahasy 20 804 ABŞ dollaryna ýetdi, bu bolsa geçen ýyl bilen deňeşdirilende 500% -den gowrak ýokarydyr.
Hytaý-ABŞ Günbatar tölegi 20,000 ABŞ dollaryndan birneme az,
Hytaý-Ýewropa arasyndaky iň soňky nyrh 14,000 dollara golaý.
Käbir ýurtlarda epidemiýa gaýtadan başlandan soň, käbir iri daşary ýurt portlarynyň iş wagty takmynan 7-8 güne çenli haýallaşdy.
Ýük daşamak nyrhlarynyň ýokarlanmagy konteýner gämileriniň kärendesiniň ýokarlanmagyna sebäp boldy we gämi kompaniýalaryny iň girdejili ugurlarda hyzmatlary bermäge ileri tutmaga mejbur etdi. Ylmy-barlag we maslahat beriş firmasy bolan “Alphaliner”-iň ýerine ýetiriji maslahatçysy Tan Hua Ju şeýle diýdi: “Gämiler diňe ýük daşamak nyrhlary ýokary bolan pudaklarda girdeji alyp bilerler. Şonuň üçin hem ulag kuwwaty esasan Birleşen Ştatlara geçirilýär. Ony trans-Ýuwaş ummany ugurlaryna goýuň! Ýük daşamak nyrhlarynyň ýokarlanmagyny dowam etdiriň”. Drewry-niň baş menejeri Filip Damas käbir ýük daşaýjylaryň trans-Atlantik we Aziýa içindäki ugurlar ýaly girdejisi az ugurlaryň möçberini azaltandygyny aýtdy. “Bu, soňky nyrhlaryň häzir çalt ýokarlanýandygyny aňladýar”.
Pudak bilermenleri geçen ýylyň başynda täze täç pnewmoniýa epidemiýasynyň global ykdysadyýetiň tormozlaryny basyp, global üpjünçilik zynjyrynyň bozulmagyna sebäp bolandygyny we bu bolsa deňiz ýük daşamalarynyň asmana galmagyna sebäp bolandygyny seljerdiler. “Ocean Shipping Consultants” kompaniýasynyň direktory Jeýson Çiang şeýle diýdi: “Bazar deňagramlylyk diýilýän derejä ýetende, gämi gatnaw kompaniýalaryna ýük daşama nyrhlaryny ýokarlandyrmaga mümkinçilik berýän adatdan daşary ýagdaýlar ýüze çykar”. Ol mart aýynda Sues kanalynyň dykylmagynyň hem gämi gatnaw kompaniýalary tarapyndan ýük daşama nyrhlarynyň ýokarlanmagydygyny belledi. Munuň esasy sebäpleriniň biri. “Täze gurluşyk sargytlary bar bolan kuwwatlylygyň tas 20% -ine deňdir, ýöne olar 2023-nji ýylda işe girizilmeli bolar, şonuň üçin iki ýylyň içinde kuwwatlylygyň düýpli ýokarlanmagyny görmeris”.
Şertnamalaýyn ýük daşamak nyrhlarynyň aýlyk ýokarlanmagy 28,1% ýokarlandy
“Xeneta”-nyň maglumatlaryna görä, uzak möhletli şertnamalaýyn konteýner ýük daşamak nyrhlary geçen aý 28,1% ýokarlandy, bu taryhdaky iň uly aýlyk ösüşdir. Öňki iň ýokary aýlyk ösüş şu ýylyň maý aýynda 11,3% boldy. Bu görkeziji şu ýyl 76,4% ýokarlandy, iýul aýyndaky maglumatlar bolsa geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 78,2% ýokarlandy.
“Bu hakykatdanam haýran galdyryjy ösüş” diýip, “Xeneta” kompaniýasynyň baş direktory Patrik Berglund belledi. “Biz güýçli islegi, ýeterliksiz kuwwatlylygy we üpjünçilik zynjyrynyň bozulmalaryny (käbir tarapdan COVID-19 we portlaryň dykylmagy sebäpli) şu ýyl ýük daşamak nyrhlarynyň barha ýokarlanmagyna getirdik, ýöne hiç kim şeýle ýokarlanma garaşyp bilmezdi. Senagat örän çalt depginde işleýär.”
Ýerleşdirilen wagty: 2021-nji ýylyň 10-njy awgusty