Täze Deli: Dünýäniň iň uly nebit importçysy Hytaýda koronawirus epidemiýasynyň sebäpli çig nebitiň bahalarynyň birden pese gaçmagyndan Hindistanyň haýal ykdysadyýeti we awiasiýa, gämi gatnawy, ýol we demir ýol ulaglary ýaly çig nebite berk bagly bolan pudaklar peýda görer diýip, ykdysatçylaryň, baş direktorlaryň we bilermenleriň aýtmagyna görä, dünýäde iň uly nebit import ediji Hytaýda koronawirus epidemiýasynyň sebäpli çig nebitiň bahalarynyň birden pese gaçmagy mümkin.
Koronawirus ýokanjy sebäpli energiýa isleginiň çaklamalarynyň peselmegi bilen dürli pudaklar öz strategiýalaryny täzeden düzýän mahaly, Hindistan ýaly iri nebit importçylary has gowy söwda etmäge çalyşýarlar. Hindistan dünýäde üçünji uly nebit importçysy we suwuklandyrylan tebigy gazyň (LNG) dördünji uly satyn alyjysydyr.
Nebit bazary häzirki wagtda kontango diýilýän ýagdaý bilen ýüzbe-ýüz bolýar, bu ýagdaýda spot bahalary fýuçers şertnamalaryndan has pes.
“Birnäçe agentlikleriň çaklamalaryna görä, Hytaýyň 1-nji çärýekde çig nebite bolan islegi 15-20% azalar we bu bolsa global çig nebite bolan islegiň azalmagyna sebäp bolar. Bu bolsa, Hindistan üçin amatly bolan çig nebitiň we suwuklandyrylan tebigy gazyň bahalarynda öz beýanyny tapýar. Bu bolsa, häzirki hasap defisitini saklamak, durnukly walýuta režimini we netijede inflýasiýany saklamak arkaly Hindistana makroykdysady parametrlerinde kömek eder” diýip, “Deloitte India” kompaniýasynyň hyzmatdaşy Debaşiş Mişra aýtdy.
Halkara Energiýa Agentligi (IEA) we Nebit Eksport Edýän Ýurtlaryň Guramasy (OPEK) koronawirus ýokançlygy sebäpli dünýäde nebite bolan islegiň ösüş çaklamalaryny peseltdiler.
“Awiasiýa, boýaglar, keramika, käbir senagat önümleri we ş.m. ýaly pudaklar ýeňil baha režiminden peýda görer” diýip, Mişra sözüniň üstüne goşdy.
Hindistan Aziýanyň nebiti gaýtadan işleýän esasy merkezi bolup, 23 nebiti gaýtadan işleýän zawod arkaly ýylda 249,4 million tonnadan gowrak kuwwatlylyga eýedir. Nebiti meýilleşdirmek we seljermek bölüminiň maglumatlaryna görä, 2018 we 2019 maliýe ýyllarynda her barrel üçin ortaça 56,43 dollar we 69,88 dollar bolan Hindistan çig nebit sebediniň bahasy 2019-njy ýylyň dekabrynda ortaça 65,52 dollara deň boldy. 13-nji fewralda bahasy her barrel üçin 54,93 dollar boldy. Hindistan sebedi Omanyň, Dubaýyň we Brent çig nebitiniň ortaça bahasyny görkezýär.
“Geçmişde nebitiň amatly bahasy awiakompaniýalaryň girdejililiginiň ep-esli ýokarlanmagyna sebäp boldy” diýip, ICRA Ltd. reýting agentliginiň korporatiw reýtingler boýunça wise-prezidenti Kinjal Şah aýtdy.
Ykdysady pese gaçyşyň fonunda Hindistanyň howa syýahatlary pudagy 2019-njy ýylda ýolagçy gatnawynyň 3,7% ösüşini we 144 million ýolagça ýetmegini görkezdi.
“Bu awiakompaniýalar üçin ýitgileriň öwezini dolmak üçin gowy wagt bolup biler. Howaýollary muny ýitgileriň öwezini dolmak üçin ulanyp bilerler, syýahatçylar bolsa bu pursady syýahaty meýilleşdirmek üçin ulanyp bilerler, sebäbi uçar biletleriniň bahasy has amatly bolar” diýip, awiasiýa boýunça maslahatçy bolan Martin Consulting Llc-niň esaslandyryjysy we baş direktory Mark Martin aýtdy.
Hytaýda koronawirusyň ýaýramagy ol ýerdäki energiýa kompaniýalaryny eltip berme şertnamalaryny togtatmaga we önümçiligi azaltmaga mejbur etdi. Bu bolsa global nebit bahalaryna we ýük daşamak nyrhlaryna täsir etdi. Söwda dartgynlyklary we global ykdysadyýetiň haýallamagy hem energiýa bazarlaryna täsir edýär.
Senagat edarasy bolan Hindistanyň Himiýa Geňeşiniň resmileri Hindistanyň gymmatlyk zynjyrynda himiki maddalar üçin Hytaýa garaşlydygyny, bu ýurduň importdaky paýynyň 10-40% aralygyndadygyny aýtdylar. Nebit-himiýa pudagy infrastruktura, awtoulag, dokma we uzak möhletli sarp ediş harytlary ýaly dürli önümçilik we önümçilik däl pudaklar üçin esasy bolup hyzmat edýär.
“Hytaýdan dürli çig mal we araçylar import edilýär. Häzirlikçe olary import edýän kompaniýalara düýpli täsir ýetmese-de, olaryň üpjünçilik zynjyry guraýar. Şonuň üçin ýagdaý gowulaşmasa, olar geljekde täsirini duýup bilerler” diýip, “Dow Chemical International Pvt. Ltd.” kompaniýasynyň ýurt prezidenti we baş direktory Sudhir Şenoý aýtdy.
Bu, rezin himiki maddalarynyň, grafit elektrodlarynyň, uglerod garasynyň, boýaglaryň we pigmentleriň ýerli öndürijilerine peýda getirip biler, sebäbi Hytaýyň importynyň azalmagy soňky sarp edijileri olary ýerli önümlerden satyn almaga mejbur edip biler.
Çig nebitiň bahalarynyň pese gaçmagy, girdeji ýetmezçiligi we maliýe ýetmezçiliginiň artmagy bilen hökümetiň gaznasyna hem hoş habar getirýär. Maliýe ministri Nirmala Sitharaman girdeji ýygnamagyň pes ösüşini göz öňünde tutup, Bileleşik býujetini hödürlände, 2019-20-nji ýyllar üçin maliýe ýetmezçiliginde 50 bazalyk punkt ýeňillik bermek we gaýtadan işlenen çaklamany JIÖ-niň 3,8% -ine çenli ýokarlandyrmak üçin gaçyş maddasyna salgylandy.
Şenbe güni RBI-nyň başlygy Şaktikanta Das nebitiň bahalarynyň pese gaçmagynyň inflýasiýa oňyn täsir etjekdigini aýtdy. “Esasy ösüş azyk inflýasiýasyndan, ýagny gök önümlerden we belok önümlerinden gelip çykýar. Telekommunikasiýa nyrhlarynyň täzeden gözden geçirilmegi sebäpli esasy inflýasiýa birneme ýokarlandy” diýip, ol sözüniň üstüne goşdy.
Önümçilik pudagyndaky pese gaçyş sebäpli dekabr aýynda Hindistanyň fabrika önümçiligi pese gaçdy, bölek söwda inflýasiýasy bolsa ýanwar aýynda altynjy aý yzly-yzyna ýokarlandy we täze ösýän ykdysadyýetiň dikeldilmegi barada şübhe döretdi. Milli statistika edarasy tarapyndan sarp edilişiň we maýa goýum talabynyň pese gaçmagy sebäpli Hindistanyň ykdysady ösüşiniň 2019-20-nji ýyllarda soňky 11 ýylyň iň pes derejesine, ýagny 5% -e ýetjekdigi çaklanylýar.
“CARE Ratings” kompaniýasynyň baş ykdysatçysy Madan Sabnawis nebitiň bahalarynyň pese gaçmagynyň Hindistan üçin bereket bolandygyny aýtdy. “Şeýle-de bolsa, OPEK we beýleki eksport ediji ýurtlaryň käbir kemeltmelere garaşýandygy sebäpli, ýokary basyşy aradan aýryp bolmaz. Şonuň üçin biz eksporty nädip artdyrmalydygyna ünsi jemlemeli we nebitiň bahalarynyň pese gaçmagynyň sebäbini, ýagny koronawirusy peýdalanmaga we import boýunça üpjün edijilere alternatiwa gözläp, harytlarymyzy Hytaýa ibermäge synanyşmaly. Bagtymyza, kapital akymynyň durnukly bolmagy sebäpli rupiýa basyş mesele däl” diýip, ol sözüniň üstüne goşdy.
Nebit isleginiň ýagdaýy barada alada edýän OPEC, tehniki topary OPEC+ ylalaşygyna wagtlaýynça azaltmagy maslahat bermek bilen, 5-6-njy martda geçiriljek duşuşygyny öňe ilerletmegi mümkin.
“Gündogardan gelýän söwda importynyň sagdyn bolmagy sebäpli, JNPT (Jawaharlal Nehru Port Trust) ýaly konteýner portlaryna täsiri ýokary bolar, Mundra portuna bolsa täsiri çäkli bolar” diýip, “Crisil Infrastructure Advisory” kompaniýasynyň ulag we logistika boýunça direktory we tejribe ýolbaşçysy Jagannaraýan Padmanabhan aýtdy. “Emma, önümçiligiň käbir bölegi wagtlaýynça Hytaýdan Hindistana geçirilmegi mümkin”.
ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky dartgynlylygyň ýokarlanmagy sebäpli çig nebitiň bahalarynyň ýokarlanmagy gysga wagtlyk bolsa-da, koronawirusyň ýokanjy we OPEK ýurtlarynyň önüm öndürilişini gysga wagtyň içinde azaltmaklary näbellilik elementini döretdi.
“Nebitiň bahalary pes bolsa-da, walýuta kursy (rupiýanyň dollara garşy) ýokarlanýar, bu bolsa çykdajylaryň hem ýokarlanmagyna getirýär. Rupiýanyň dollara garşy 65-70 töweregi bolanda, biz rahat bolýarys. Çykdajylarymyzyň uly bölegi, şol sanda awiasiýa ýangyjy üçin çykdajylar dollar görnüşinde tölenýändigi üçin, daşary ýurt walýutasy çykdajylarymyzyň möhüm tarapydyr” diýip, Nýu-Delide ýerleşýän arzan awiakompaniýanyň ýokary derejeli ýolbaşçysy adyny aýtmazlyk şerti bilen aýtdy.
Elbetde, nebite bolan islegiň gaýtadan dikeldilmegi bahalary ýene-de ýokarlandyryp, inflýasiýany güýçlendirip we islege zyýan ýetirip biler.
Nebitiň bahalarynyň ýokarlanmagy önümçilik we ulag çykdajylarynyň ýokarlanmagy arkaly gytaklaýyn täsir edýär we azyk inflýasiýasyna ýokary basyş edýär. Benzin we dizel ýangyjyna aksiz salgydyny azaltmak arkaly sarp edijileriň ýüküni ýeňilleşdirmek üçin edilýän islendik tagalla girdejileriň ýygnalmagyna päsgel berer.
Bu hekaýa Rawindra Sonawane, Kalpana Pathak, Asit Ranjan Mişra, Şreýa Nandi, Rhik Kundu, Navadha Pandey we Gireş Chandra Prasad goşant goşdy.
Siz indi biziň habarlar býulletenimize abuna ýazyldyňyz. Eger biziň tarapymyzdan hiç hili e-poçta tapmasaňyz, spam bukjasyny barlaň.
Ýerleşdirilen wagty: 2021-nji ýylyň 28-nji apreli