Çig mallar: Uglerod öndürmek üçin ulanylýan çig mallar nämeler?
Uglerod önümçiliginde adatça ulanylýan çig mallary berk uglerod çig mallaryna we baglaýjy we siňdiriji maddalara bölmek bolýar.
Gaty uglerod çig mallaryna nebit koksy, bitum koksy, metallurgiýa koksy, antrasit, tebigy grafit we grafit galyndylary we ş.m. girýär.
Baglaýjy we siňdiriji maddalara kömür şaftasy, kömür tar, antrasene ýagy we sintetiki smola we ş.m. girýär.
Mundan başga-da, önümçilikde kwars çägesi, metallurgiýa koks bölejikleri we koks poroşogy ýaly käbir kömekçi materiallar hem ulanylýar.
Käbir ýörite uglerod we grafit önümleri (meselem, uglerod süýümi, aktiwleşdirilen uglerod, pirolitik uglerod we pirolitik grafit, aýna uglerod) beýleki ýörite materiallardan öndürilýär.
Kalsinasiýa: Kalsinasiýa näme? Haýsy çig mallary kalsinasiýa etmek gerek?
Termal işleme prosesi kalsinasiýa diýlip atlandyrylýar.
Kalsinasiýa uglerod önümçiliginde ilkinji ýylylyk bilen işlenýän prosesdir. Kalsinasiýa ähli görnüşli uglerodly çig mallaryň gurluşynda, fiziki we himiki häsiýetlerinde birnäçe üýtgeşmelere sebäp bolýar.
Bitumly koksyň we metallurgiýa koksunyň koks emele getirme temperaturasy deňeşdirme boýunça ýokary (1000°C-den ýokary), bu bolsa uglerod zawodyndaky kalsinasiýa peçiniň temperaturasyna deňdir. Ol indi kalsinasiýa edip bilmeýär we diňe çyglylyk bilen guradylmaly.
Ýöne, eger bitumly koks we nebit koksy kalsirlemekden öň bilelikde ulanylsa, olar nebit koksy bilen bilelikde kalsirlemek üçin kalsirlemek üçin kalsirlemek ýerine iberilmelidir.
Tebigy grafit we uglerod garasy kalsinasiýany talap etmeýär.
Ekstruzion galyplama prosesi, esasan, pastanyň plastik deformasiýa prosesidir.
Pastanyň ekstruziýa prosesi material kamerasynda (ýa-da pasta silindrinde) we tegelek ýaýly burunda amala aşyrylýar.
Ýükleme kamerasyndaky gyzgyn pasta arka esasy piston tarapyndan herekete getirilýär.
Pastadaky gaz yzygiderli çykarylmaga mejbur edilýär, pasta yzygiderli dykyzlanýar we pasta şol bir wagtyň özünde öňe hereket edýär.
Pasta kameranyň silindr böleginde hereket edende, pastany durnukly akym hökmünde kabul edip bolýar we granulaly gatlak esasan parallel bolýar.
Pasta ekstruziýa nasadkasynyň bölegine ýaý deformasiýa bilen girende, agyz diwaryna golaý pasta öňe hereketde has uly sürtülme garşylygyna sezewar bolýar, material egilip başlaýar, içindäki pasta öňe hereketde dürli tizlik döredýär, içki pasta öňe hereket edýär, netijede önüm radial dykyzlyk boýunça deň däl, şonuň üçin ekstruziýa blokunda deň däl.
Ahyrsoňy, pasta çyzykly deformasiýa bölegine girýär we ekstrudasiýa edilýär.
Gowurmak – bu peçdäki gorag gurşawynda howany bölüp goýmak şerti bilen, basylan çig önümleriň belli bir tizlikde gyzdyrylýan ýylylyk bilen işlenýän prosesdir.
Owurmak prosesinde uçujy maddalaryň aýrylmagy, asfalta kokslaşmak koks toruny emele getirýär, asfaltaň parçalanmagy we polimerleşmegi, şeýle hem uly altyburçluk uglerod halkaly tekizlik torunyň emele gelmegi we ş.m. sebäpli garşylyk ep-esli peseldi. Takmynan 10000 x 10-6 çig önümleriň garşylygy Ω “m, 40-50 x 10-6 Ω” m otlanandan soň gowy geçirijiler diýlip atlandyrylýar.
Bişirilenden soň, önüm diametri boýunça takmynan 1%, uzynlygy boýunça 2% we göwrümi boýunça 2-3% kiçelýär.
Ýöne çig önümleri ýakylandan soň, kömür asfaltasynyň bir bölegi gaza öwrülip, çykýar, beýleki bölegi bolsa bitumly koksa öwrülýär.
Döredilen bitumly koksuň möçberi kömür bitumynyň möçberinden has azdyr. Owurmak prosesinde ol biraz kiçelse-de, önümde dürli gözenek ölçeglerine eýe bolan köp sanly nädogry we kiçi gözenekler emele gelýär.
Mysal üçin, grafitlenen önümleriň umumy gözenekliligi, adatça, 25-32% -e çenli, uglerodly önümleriňki bolsa, adatça, 16-25% -e deňdir.
Köp sanly gözenekleriň bolmagy önümleriň fiziki we himiki häsiýetlerine hökman täsir eder.
Umuman aýdylanda, grafitleşdirilen önümler gözenekliliginiň ýokarlanmagy, göwrüm dykyzlygynyň peselmegi, garşylygyň ýokarlanmagy we mehaniki berkligiň ýokarlanmagy bilen belli bir temperaturada oksidlenme tizligi çaltlaşýar, korroziýa garşylygy hem peselýär, gazyň we suwuklygyň geçirijiligi has aňsatlaşýar.
Empregnasiýa gözenekliligi azaltmak, dykyzlygy ýokarlandyrmak, basyş güýjüni ýokarlandyrmak, taýýar önümiň garşylygyny azaltmak we önümiň fiziki we himiki häsiýetlerini üýtgetmek üçin ulanylýan prosesdir.
Onuň maksatlary:
(1) Önümiň ýylylyk we elektrik geçirijiligini gowulaşdyryň.
(2) Önümiň ýylylyk şokuna çydamlylygyny we himiki durnuklylygyny ýokarlandyrmak üçin.
(3) Önümiň ýaglaýyş ukybyny we aşynma garşylygyny ýokarlandyryň.
(4) Hapaçylyklary aýyryň we önümiň berkligini ýokarlandyryň.
Belli bir ölçegdäki we görnüşdäki basylan uglerod önümleri bişirmek we grafitleşdirmek wagtynda dürli derejede deformasiýa we çaknyşyk zyýanyna eýe bolýar. Şol bir wagtyň özünde, käbir doldurgyçlar basylan uglerod önümleriniň ýüzüne ýelmeşýär.
Ony mehaniki işlemesiz ulanyp bolmaýar, şonuň üçin önüm belli bir geometrik görnüşe getirilmeli we işlenmeli.
(2) Ulanyş zerurlygy
Ulanyjynyň işleme talaplaryna laýyklykda.
Elektrik peçleriniň polat öndürýän grafit elektrodyny birikdirmek zerur bolsa, önümiň iki ujunda hem dişli deşikler ýasalmaly, soňra iki elektrod ýörite dişli birleşme arkaly ulanylmaly.
(3) Tehnologiýa talaplary
Käbir önümleri ulanyjylaryň tehnologiki zerurlyklaryna laýyklykda ýörite görnüşlere we tehniki şertlere gaýtadan işlemeli.
Has pes ýerüsti gödeklik talap edilýär.
Ýerleşdirilen wagty: 2020-nji ýylyň 10-njy dekabry