Cnooc (Qingdao) Agyr nebiti gaýtadan işlemek boýunça inženerçilik tehnologiýalary boýunça ylmy-barlag merkezi kompaniýasy, LTD
Enjamlara hyzmat etmek tehnologiýasy, 32-nji sany, 2021
Gysgaça mazmuny: Hytaý ylmynyň we tehnologiýasynyň yzygiderli ösüşi jemgyýetiň dürli pudaklarynyň ösüşine itergi berdi. Şol bir wagtyň özünde, ol biziň ykdysady kuwwatymyzy we umumy milli kuwwatymyzy netijeli artdyrdy. Dewr polat öndürmek prosesiniň möhüm bölegi hökmünde iňňe koksy esasan grafit elektrodlaryny öndürmekde ulanylýar. Ol litium batareýa önümleriniň önümçiliginde, şeýle hem ýadro energiýasy senagatynda we awiasiýa pudaklarynda möhüm rol oýnaýar. Ylmyň we tehnologiýanyň öňe ilerlemegi bilen, elektrik peç polat öndürmek tehnologiýasynyň yzygiderli optimizasiýasy we kämilleşdirilmegi öňe ilerledildi we jemgyýetçilik önümçiliginiň ösüşiniň talaplaryna laýyk gelmek üçin ylmy-barlag we işläp taýýarlamak we önümçilik prosesinde iňňe koksynyň degişli standartlary we talaplary yzygiderli täzelendi. Önümçilik prosesinde ulanylýan dürli çig mallar sebäpli iňňe koksy nebit seriýalaryna we kömür seriýalaryna bölünýär. Ulanylyşyň anyk netijelerine görä, nebit seriýasynyň iňňe koksynyň kömür seriýalaryna garanyňda has güýçli himiki işjeňlige eýedigini görmek bolýar. Bu makalada biz nebit iňňe fokus bazarynyň häzirki ýagdaýyny we degişli tehnologiýanyň ylmy-barlag we önümçilik prosesinde ýüze çykýan meseleleri öwrenýäris, şeýle hem nebit iňňe fokusynyň önümçiliginiň ösüşinde we degişli tehniki kynçylyklarynda ýüze çykýan kynçylyklary seljerýäris.
I. Giriş
Iňňe koksy grafit elektrodynyň önümçiliginde möhüm rol oýnaýar. Häzirki ösüş ýagdaýyndan, ABŞ we Ýaponiýa ýaly daşary ýurtlaryň ösen ýurtlary iňňe koksyny öwrenmek we işläp düzmek we öndürmek işine has ir başladylar we degişli tehnologiýalaryň ulanylyşy kämilleşdi we olar nebit iňňe koksynyň esasy önümçilik tehnologiýasyny özleşdirdiler. Deňeşdirmek üçin, nebit merkezinde iňňäniň garaşsyz ylmy-barlag işleri we önümçiligi giç başlaýar. Emma bazar ykdysadyýetimiziň yzygiderli ösmegi, senagatyň dürli ugurlarynyň hemmetaraplaýyn giňelmegi bilen, nebit merkezinde iňňäniň ylmy-barlag işleri we işläp düzmek soňky ýyllarda senagat önümçiligini amala aşyryp, uly üstünlik gazandy. Şeýle-de bolsa, import edilen önümler bilen deňeşdirilende hil we ulanyş täsirinde käbir boşluklar bar. Şonuň üçin häzirki bazar ösüş ýagdaýyny we nebit ulgamyndaky tehniki kynçylyklary aýdyňlaşdyrmak zerurdyr.
II. Nebit iňňe koksynyň tehnologiýasynyň ulanylyşyna giriş we seljerme
(1) Nebit iňňe koksynyň häzirki ösüş ýagdaýynyň ýurt içinde we daşary ýurtlarda seljermesi
Nebit iňňe koksynyň tehnologiýasy 1950-nji ýyllarda ABŞ-da döräpdir. Emma biziň ýurdumyz resmi taýdan açyk
Nebit iňňe koksynyň tehnologiýasy we önümçiligi boýunça ylmy-barlag işleri 1980-nji ýyllaryň başynda başlandy. Tehnologiýa ylmy-barlag we işläp düzmek boýunça milli syýasatyň goldawy bilen Hytaýyň ylmy-barlag institutlary nebit iňňe koksynyň dürli synaglaryny geçirip başladylar we dürli synag usullaryny yzygiderli öwrenýärler we öwrenýärler. Mundan başga-da, 1990-njy ýyllarda ýurdumyz iňňe gönükdirilen nebit ulgamyny taýýarlamak boýunça köp sanly synag ylmy-barlag işlerini tamamlady we degişli patent tehnologiýasyna ýüz tutdy. Soňky ýyllarda degişli milli syýasatyň goldawy bilen köp sanly ýerli Ylymlar akademiýasy we degişli kärhanalar ylmy-barlag işlerine we işläp düzmelere maýa goýdular we senagatda önümçiligiň we önümçiligiň ösüşine ýardam etdiler. Nebit iňňe koksynyň tehnologiýasynyň ylmy-barlag we işläp düzme derejesi hem yzygiderli ýokarlanýar. Bu hadysanyň esasy sebäbi, nebit iňňe koksyna uly içerki islegiň bolmagydyr. Şeýle-de bolsa, ýerli ylmy-barlag we işläp düzmek we önümçilik bazaryň islegini kanagatlandyryp bilmeýär, içerki bazaryň uly bölegini import edilen önümler eýeleýär. Häzirki ösüş ýagdaýyna görä, nebit iňňelerine gönükdirilen tehnologiýa ylmy-barlaglaryna, işläp düzmelerine we önümçiligine häzirki wagtda üns we üns artýan hem bolsa, tehnologiýa ylmy-barlaglarynyň we işläp düzmeleriniň derejesi babatda degişli tehnologiýa ylmy-barlaglaryna we işläp düzmelerine päsgelçilik döredýän käbir kynçylyklar bar, bu bolsa ýurdumyzyň we ösen ýurtlaryň arasynda uly tapawut döredýär.
(2) Ýerli nebit iňňe koksynyň kärhanalarynyň tehniki ulanylyş seljermesi
Ýerli we daşary ýurt önümleriniň hiliniň we ulanylyş täsiriniň seljermesine esaslanyp, nebit iňňe koksynyň hilindäki tapawudyň, esasan, termal giňelme koeffisiýenti we bölejik ululygynyň paýlanyşynyň iki görkezijisindäki tapawuda baglydygyny görmek bolýar, bu bolsa önümiň hilindäki tapawudy görkezýär [1]. Bu hil tapawudy, esasan, önümçilik prosesinde önümçilik kynçylyklaryndan ýüze çykýar. Nebit iňňe koksynyň aýratyn önümçilik prosesi we usulynyň mazmuny bilen birleşdirilende, onuň esasy önümçilik tehnologiýasy esasan çig malyň öňünden işlenýän derejesi üçindir. Häzirki wagtda diňe Shanxi Hongte Chemical Co., LTD., Sinosteel (Anshan) we Jinzhou Petrochemical köpçülikleýin önümçiligi amala aşyrdylar. Tersine, Jinzhou Petrochemical kompaniýasynyň nebit iňňe koksynyň önümçilik we önümçilik ulgamy deňeşdirme boýunça ösen, enjamyň gaýtadan işlemek kuwwaty yzygiderli kämilleşdirilýär we öndürilen degişli önümler bazarda orta we ýokary derejä ýetip bilýär, bu bolsa ýokary kuwwatly ýa-da örän ýokary kuwwatly polat öndürýän elektrodlar üçin ulanylyp bilner.
III. Ýerli nebit iňňe koksynyň bazarynyň seljermesi
(1) Senagatlaşmanyň çaltlaşmagy bilen iňňe koksa bolan isleg her gün artýar
Biziň ýurdumyz dünýäde senagat önümçiligi boýunça öňdebaryjy ýurt bolup, onuň esasy bölegi senagat gurluşynyň görnüşi bilen kesgitlenýär.
Demir we polat önümçiligi hem ykdysadyýetimiziň ösüşini höweslendirýän möhüm pudaklaryň biridir. Şuňa görä, iňňelere bolan isleg her gün artýar. Emma häzirki wagtda tehniki ylmy-barlag we işläp düzmek derejämiz we önümçilik kuwwatymyz bazaryň islegine laýyk gelmeýär. Esasy sebäp, hil standartlaryny hakykatdanam öndürip bilýän nebit iňňelerine gönükdirilen kärhanalaryň azlygy we önümçilik kuwwatynyň durnuksyzlygydyr. Häzirki wagtda degişli tehnologiýa ylmy-barlag we işläp düzmek işleri öňe gidýän hem bolsa, ýokary kuwwatly ýa-da örän ýokary kuwwatly grafit elektrodyna laýyk gelmek isleýäris we uly boşluk bar, bu bolsa nebit iňňelerine gönükdirilen önümleriň hilini gözegçilikde päsgelçiliklere getirýär. Häzirki wagtda iňňe ölçegli koks bazary nebit iňňe ölçegli koks we kömür iňňe ölçegli koks bolup bölünýär. Tersine, nebit iňňe ölçegli koks taslamanyň ösüş mukdary ýa-da ösüş derejesi boýunça kömür iňňe ölçegli koksdan birneme pes, bu hem Hytaýyň nebit iňňe ölçegli koksunyň netijeli giňelmegine päsgel berýän esasy sebäpleriň biridir. Emma polat senagatynyň önümçilik tehnologiýasynyň derejesiniň yzygiderli gowulanmagy bilen birlikde, örän ýokary kuwwatly grafit elektrodyna bolan polat önümçiligi we önümçilik islegi hem artýar. Bu, senagat ösüş derejämiziň yzygiderli ýokarlanmagy we senagatlaşdyrma prosesiniň çaltlaşmagy bilen iňňe koksa bolan islegiň barha artjakdygyny hem nygtaýar.
(2) Iňňe koks bazarynyň üzýän bahasynyň seljermesi
Häzirki senagat ösüşiniň derejesine we ýurdumyzyň senagat gurluşynyň we senagat mazmunynyň sazlanmagyna görä, iňňe ölçegli kokslaşdyrmagyň nebit seriýasynyň iňňe ölçegli kokslaşdyrmagyň kömür seriýasyndan has amatlydygy anyklandy, bu bolsa iňňe ölçegli kokslaşdyrmagyň içerki ýagdaýyny has-da ýaramazlaşdyrar, nebit ulgamynyň teklibi bilen isleginiň arasyndaky deňsizlik ýagdaýyny çözmek üçin diňe importa bil baglap bileris. Soňky ýyllarda import edilen önümleriň bahalarynyň üýtgeme häsiýetleriniň seljermesinden, import edilen nebit iňňe koks önümleriniň bahasynyň 2014-nji ýyldan bäri ýokarlanýandygyny görmek bolýar. Şonuň üçin, ýerli senagat üçin, üpjünçilik boşlugynyň artmagy we import bahasynyň ýokarlanmagy bilen, nebit iňňe koks Hytaýyň iňňe koks senagatynda täze maýa goýum merkezine öwrüler [2].
Dördünjiden, nebit iňňelerimize gönükdirilen ylmy-barlag we işläp düzmek, şeýle hem önümçilik tehnologiýasynyň kynçylyklaryny seljermek
(1) Çig malyň öňünden işlenilmegindäki kynçylyklaryň seljermesi
Nebit iňňe koksynyň önümçiliginiň we öndürilişiniň tutuş prosesiniň seljermesi arkaly çig mallary öňünden gaýtadan işlemek üçin nebitiň esasy çig mal bolup durýandygyny, nebit serişdeleriniň aýratynlygy sebäpli çig nebitiň ýerastyndan gazylyp alynmalydygyny we ýurdumyzyň nebit çig nebitiniň gazyp almak we gaýtadan işlemek prosesinde dürli katalizatorlary ulanjakdygyny, şonuň üçin nebit önümlerinde belli bir mukdarda garyndylaryň boljakdygyny görmek bolýar. Bu öňünden gaýtadan işlemek usuly nebit iňňe koksynyň önümçiligine ýaramaz täsir eder. Mundan başga-da, nebitiň öz düzümi esasan alifatik uglewodorodlardan ybarat bolup, aromatik uglewodorodyň mukdary az, bu bolsa bar bolan nebit serişdeleriniň aýratynlyklary bilen baglanyşyklydyr. Ýokary hilli nebit iňňe koksynyň önümçiliginde çig mallara berk talaplaryň bardygyny, aromatik uglewodorodlaryň mukdarynyň ýokary paýynyň bardygyny we çig mal hökmünde az kükürt, kislorod, asfalten we beýleki nebitleriň saýlanýandygyny, kükürdiň massa paýynyň 0,3% -den az, asfalteniň massa paýynyň bolsa 1,0% -den az bolmagyny talap edýändigini bellemek gerek. Şeýle-de bolsa, asyl düzümi anyklamak we seljermek esasynda, ýurdumyzda gaýtadan işlenýän çig nebitiň köpüsiniň ýokary kükürtli çig nebite degişlidigi we ýokary aromatik uglewodorod mukdary bolan iňňe koksyny öndürmek üçin amatly nebitiň ýokdugy anyklandy. Nebitdäki hapalyklary aýyrmak uly tehniki kynçylyk döredýär. Şol bir wagtyň özünde, häzirki wagtda ylmy-barlag we önümçilikde has ösen Jinzhou Petrochemical kompaniýasy nebit iňňe koksyny öndürmek we gaýtadan işlemek prosesinde iňňe gönükdirilen koksyny öndürmek üçin amatly çig mallara mätäçlik duýýar. Çig malyň ýetmezçiligi we hiliniň durnuksyzlygy iňňe gönükdirilen koksynyň hiliniň durnuklylygyny çäklendirýän esasy faktorlaryň biridir [3]. “Shandong Yida New Material Co., Ltd.” nebit iňňe koksyny öndürmek üçin çig malyň öňünden gaýtadan işlemegini dizaýn etdi we kabul etdi.
Şol bir wagtyň özünde, gaty bölejikleri aýyrmak üçin dürli usullar ulanyldy. Iňňe koksyny öndürmek üçin amatly agyr ýag saýlanmakdan başga-da, kokslanmazdan öň çig maldaky zyýanly maddalar aýryldy.
(2) Nebit iňňe koksynyň gijikdirilen kokslaşdyrma prosesinde tehniki kynçylyklaryň seljermesi
Iňňe koks önümçiliginiň işleýşi deňeşdirme boýunça çylşyrymly we daşky gurşawyň temperaturasynyň üýtgemegini we işleýiş basyşyny gözegçilikde saklamak üçin ýokary talaplar bar. Iňňe koks önümçiliginiň kokslaşdyrma prosesinde kokslaşdyrma prosesinde kokslaşdyrmanyň basyşyny, wagtyny we temperaturasyny hakykatdanam ylmy taýdan we dogry gözegçilikde saklap bolýarmy, şonuň üçin reaksiýa wagty standart talaplara laýyk gelip bilýärmi ýa-da ýokmy, kynçylyklaryň biri. Şol bir wagtyň özünde, kokslaşdyrma prosesiniň parametrlerini we belli işleýiş standartlaryny has gowy optimizirlemek we sazlamak iňňe koks önümçiliginiň tutuş optimizasiýasynda we hilini ýokarlandyrmakda möhüm rol oýnap biler.
Gyzdyryjy peji temperatura üýtgeýän iş üçin ulanmagyň esasy maksady iňňe koksynyň önümçilik prosesinde standarta laýyklykda standart işlemegi ýerine ýetirmekdir, şonuň üçin daşky gurşawyň temperaturasy zerur parametrlere ýetip biler. Aslynda, temperatura üýtgeýän iş kokslaşma reaksiýasyny gijikdirip, haýal we pes temperaturaly gurşawda kokslaşma reaksiýasyny amala aşyrmaga ýardam bermekden, şeýlelik bilen aromatik kondensasiýa gazanmaga, molekulalaryň tertipli ýerleşişini üpjün etmäge, olaryň basyş täsiri astynda gönükdirilip we gatap galmagyny üpjün etmäge we ýagdaýyň durnuklylygyny ýokarlandyrmaga ýardam etmekden ybaratdyr. Gyzdyryjy peç nebit iňňe koksynyň tutuş önümçilik prosesinde möhüm iş bolup, belli bir temperatura aralygynyň parametrleri üçin belli bir talaplar we standartlar bar, olar 476℃ aşaky çäginden pes bolup bilmez we 500℃ ýokarky çäginden geçip bilmez. Şol bir wagtyň özünde, üýtgeýän temperatura peçiniň uly enjam we desgalardygyny hem bellemek gerek, her bir iňňe koks diňiniň hiliniň deňligine üns bermeli: iýmitlendirme prosesinde her bir diň temperatura, basyş, howa tizligi we beýleki faktorlar sebäpli üýtgeýär, şonuň üçin koks diňi koksdan soň deň däl, orta we pes hilli bolýar. Iňňe koksynyň hiliniň deňligi meselesini nähili netijeli çözmeli, iňňe koks önümçiliginde hem göz öňünde tutulmaly meseleleriň biridir.
5. Nebit iňňe koksynyň geljekki ösüş ugrunyň seljermesi
(a) Ýerli nebit ulgamynyň iňňe koksynyň hilini yzygiderli ýokarlandyrmaga ýardam bermek
Iňňe fokuslaýyş tehnologiýasy we bazary ABŞ we Ýaponiýa tarapyndan agalyk edilýär. Häzirki wagtda Hytaýda iňňe koksynyň hakyky önümçiliginde durnuksyz hil, pes koks güýji we köp poroşok koks ýaly käbir meseleler henizem bar. Öndürilen iňňe koksy ýokary kuwwatly we örän ýokary kuwwatly grafit elektrodlaryny öndürmekde köp mukdarda ulanylan hem bolsa, ony uly diametrli örän ýokary kuwwatly grafit elektrodlaryny öndürmekde köp mukdarda ulanyp bolmaýar. Soňky ýyllarda iňňe fokuslaýyş boýunça ylmy-barlag işlerimiz we işläp düzmegimiz togtadylmady we önümiň hili gowulanmagyny dowam etdirer. "Shanxi Hongte Coal Chemical Co., LTD.", "Sinosteel Coal" ölçegli iňňe koksy, "Jinzhou Petrochemical Co., LTD." Nebit seriýaly iňňe koksy enjamlary ýylda 40,000-50,000 tonna ýetdi we durnukly işläp bilýär, hilini yzygiderli ýokarlandyrýar.
(2) Nebit iňňe koksyna içerki isleg artmagyny dowam etdirýär
Demir we polat senagatynyň ösüşi köp sanly ultra ýokary kuwwatly elektrodlary we ýokary kuwwatly elektrodlary talap edýär. Şu nukdaýnazardan, ultra ýokary kuwwatly elektrod we ýokary kuwwatly elektrod önümçiligi üçin iňňe koksa bolan isleg çalt depginde artýar we ýylda takmynan 250,000 tonna barabar hasaplanýar. Hytaýda elektrik peç polatynyň önümçiligi 10% -den az, elektrik peç polatynyň dünýädäki ortaça önümçiligi bolsa 30% -e ýetdi. Polat galyndylarymyz 160 million tonna ýetdi. Häzirki ýagdaýa görä, uzak möhletde elektrik peç polatynyň ösüşi hökmandyr, iňňe koks üpjünçiliginiň ýetmezçiligi hökman bolar. Şonuň üçin önümçiligiň zerurlyklaryny kanagatlandyrmak üçin çig mal çeşmelerini köpeltmek we önümçilik usulyny kämilleşdirmek üçin çäreler görülmelidir.
(3) Bazar isleginiň giňelmegi ýerli ylmy-barlag we işläp taýýarlama tehnologiýasynyň derejesiniň ýokarlanmagyna ýardam edýär
Hilindäki tapawut we iňňe-skorçyň isleginiň artmagy iňňe-skorçyň ösüşini çaltlandyrmagy talap edýär. Iňňe-skorçyň işlenip düzülmegi we öndürilmegi döwründe ylmy işgärler iňňe-skorçyň öndürilişindäki kynçylyklara has köp düşünýärler, ylmy barlaglary köpeldýärler we önümçiligi dolandyrmak üçin synag maglumatlaryny almak üçin kiçi we synag desgalaryny gurýarlar. Iňňe koksynyň gaýtadan işlemek tehnologiýasy artýan islegi kanagatlandyrmak üçin yzygiderli kämilleşdirilýär. Çig mal we önümçilik usullary nukdaýnazaryndan dünýäde nebit ýetmezçiligi we kükürt mukdarynyň artmagy nebit ulgamynyň iňňe koksynyň ösüşini çäklendirýär. Şandong Ýida Täze Material Co., LTD.-de nebit seriýaly iňňe koksynyň täze çig mal öňünden gaýtadan işleýän senagat önümçilik desgasy guruldy we işe girizildi we nebit seriýaly iňňe koksynyň ajaýyp çig mallary öndürildi, bu bolsa nebit seriýaly iňňe koksynyň hilini we önümçiligini netijeli ýokarlandyrar.
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 7-nji dekabry