Nebit koksy nebit galyndylaryndan we nebit asfaltyndan kokslamak arkaly alynýan ýanýan gaty önümdir. Reňki gara we gözenekli, esasy element ugleroddyr we kül mukdary örän pes, adatça 0,5% -den aşak. Nebit koksy aňsat grafitleşdirilen uglerodyň bir görnüşidir, nebit koksy himiýa senagatynda, metallurgiýada we beýleki pudaklarda giň ulanylyşa eýedir we emeli grafit önümlerini we elektrolitik alýumin uglerod önümlerini öndürmek üçin esasy çig maldyr.
Ýylylyk bilen işleniş temperaturasyna görä, nebit koksyny iki görnüşe bölmek bolýar: çig koks we kalsine edilen koks. Gijikdirilen kokslaşdyrma arkaly alynýan öňki nebit koksy köp uçujy maddalary öz içine alýar we mehaniki berkligi pes. Kalsine edilen koks kalsine edilmek arkaly alynýar. Hytaýdaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryň köpüsi diňe çig koks öndürýär we kalsine edilme işleriniň köpüsi uglerod zawodlarynda amala aşyrylýar.
Nebit koksyny ýokary kükürtli koks (1,5% -den köp kükürt saklaýan), orta kükürtli koks (0,5%-1,5% kükürt saklaýan) we pes kükürtli koks (0,5% -den az kükürt saklaýan) üç görnüşe bölmek bolýar, grafit elektrodlary we beýleki emeli grafit önümleri, adatça, pes kükürtli koks öndürmek üçin ulanylýar.
Iňňe koks, aýratyn hem pes termal giňelme koeffisiýenti we aňsat grafitleşmesi bilen tapawutlanýan ýokary hilli koksyň bir görnüşidir. Koks bloky döwülende, tekstura görä inçe zolak bölejiklerine bölünip bilner (aspekt gatnaşygy, adatça, 1,75-den ýokary) we anizotrop süýümli gurluşy polýarlaşdyrylan ýagtylyk mikroskopynyň aşagynda synlap bolýar, şonuň üçin oňa iňňe koks diýilýär.
Iňňe koksynyň fiziki we mehaniki anizotropiýasy örän aýdyňdyr we ol bölejikleriň uzyn okuna parallel gowy elektrik we ýylylyk geçirijiligine eýedir we ýylylyk giňelme koeffisiýenti pesdir. Ekstruzion galyplama wagtynda köp bölejikleriň uzyn oklary ekstruziýa ugry boýunça ýerleşdirilýär. Şonuň üçin iňňe koksy pes garşylyga, ýylylyk giňelme koeffisiýentiniň kiçiligine we gowy ýylylyk şokuna garşylyga eýe bolan ýokary kuwwatly ýa-da örän ýokary kuwwatly grafit elektrodlaryny öndürmek üçin esasy çig maldyr.
Iňňe koksy nebit galyndylaryndan öndürilen nebit iňňe koksyna we arassalanan kömür asfaltyndan öndürilen kömür iňňe koksyna bölünýär.
Kömür tarynyň çemçesi kömür taryny çuňňur gaýtadan işlemegiň esasy önümleriniň biridir. Ol dürli uglewodorodlaryň garyndysydyr, gara ýokary ýapyşykly ýarym gaty ýa-da otag temperaturasynda gaty, belli bir ereme nokady bolmadyk, gyzdyrylandan soň ýumşadylan we soňra ereýän, dykyzlygy 1,25-1,35 g/sm3. Ýumşama nokadyna görä pes temperaturaly, orta we ýokary temperaturaly asfalt üç görnüşe bölünýär. Orta temperaturaly asfaltyň çykymy kömür tarynyň 54-56% -ni düzýär. Kömür tarynyň düzümi örän çylşyrymly, bu kömür tarynyň häsiýeti we geteroatomlaryň düzümi bilen baglanyşyklydyr, şeýle hem kokslaşdyrma prosesi ulgamy we kömür tarynyň gaýtadan işlemegiň şertlerine täsir edýär. Kömür tarynyň häsiýetlerini häsiýetlendirmek üçin köp sanly görkezijiler bar, mysal üçin asfaltyň ýumşama nokady, eremeýän toluol (TI), eremeýän hinolin (QI), kokslaşdyrma gymmaty we kömür tarynyň reologik häsiýetleri.
Kömür gammasy uglerod senagatynda baglaýjy we siňdiriji serişde hökmünde ulanylýar we onuň häsiýetleri uglerod önümleriniň önümçilik prosesine we önümiň hiline uly täsir edýär. Baglaýjy asfalt, adatça, ortaça ýumşama nokady, ýokary kokslaşma gymmaty we ýokary beta smolasy bolan orta temperatura ýa-da orta temperatura üýtgedilen asfalt ulanýar we siňdiriji serişde pes ýumşama nokady, pes QI we gowy reologiýaly orta temperatura asfalt ulanmaly.
Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 7-nji fewraly