Nebit esasly koks bilen kömür esasly koksyň arasyndaky kalsinasiýa häsiýetindäki esasy tapawutlar, çig malyň himiki düzümlerindäki tapawutlar sebäpli ýüze çykýan dürli reaksiýa ýollarynda ýerleşýär, bu bolsa soňra kristal gurluşynyň ewolýusiýasynda, fiziki häsiýetleriň üýtgemeginde we prosesleri dolandyrmakda uly üýtgeşmelere getirýär. Jikme-jik seljerme aşakdaky ýaly:
1. Çig malyň himiki düzümlerindäki tapawutlar kalsinasiýa häsiýetiniň esasyny düzýär
Nebit esasly koks nebit galyndylary we katalitik kreking arassalanan nebit ýaly agyr distillatlardan alynýar. Onuň himiki düzümi, esasan, gysga gapdal zynjyrly, çyzykly baglanyşykly polisiklik aromatik uglewodorodlar bilen häsiýetlendirilýär, olaryň düzüminde kükürt, azot, kislorod we metal geteroatomlary az, şeýle hem gaty garyndylar we hinolin eremeýän maddalar minimaldyr. Bu düzüm, piroliz reaksiýalary agdyklyk edýän, reaksiýa ýoly deňeşdirme ýönekeý we garyndylaryň düýpli aýrylmagy bilen kalsinasiýa prosesine getirýär.
Tersine, kömür esasly koks kömür tarynyň çöpünden we onuň distillatlaryndan öndürilýär, olar uzyn gapdal zynjyrly we kondensirlenen polisiklik aromatik uglewodorodlaryň, şeýle hem kükürtiň, azotyň, kislorodyň geteroatomlarynyň we gaty garyndylaryň köp bölegini öz içine alýar. Kömür esasly koksuň çylşyrymly düzümi diňe bir piroliz reaksiýalaryna däl, eýsem kalsinasiýa wagtynda hem uly kondensasiýa reaksiýalaryna getirýär, bu bolsa has çylşyrymly reaksiýa ýoluna we garyndylary aýyrmakda has kynçylyga getirýär.
2. Kristal gurluşynyň ewolýusiýasyndaky tapawutlar material häsiýetlerine täsir edýär
Kalsinasiýa wagtynda nebit esasly koksdaky uglerod mikrokristallarynyň diametri (La), beýikligi (Lc) we kristallaryň içindäki gatlaklaryň sany (N) kem-kemden artýar. Ideal grafit mikrokristallarynyň (Ig/Iall) mukdary hem ep-esli ýokarlanýar. Uçujy maddalaryň çykmagy we çig koksyň kiçelmegi sebäpli Lc "bükülme nokadyny" başdan geçirse-de, umumy kristal gurluşy has yzygiderli bolýar we grafitleşme derejesi ýokary bolýar. Bu gurluş ewolýusiýasy nebit esasly koksa kalsinasiýadan soň pes termiki giňelme koeffisiýenti, pes elektrik garşylygy we ýokary elektrik geçirijiligi ýaly ajaýyp häsiýetleri berýär, bu bolsa ony uly göwrümli ultra ýokary kuwwatly grafit elektrodlaryny öndürmek üçin has amatly edýär.
Şonuň ýaly-da, kömür esasly koksuň uglerod mikrokristal gurluşy kalsinasiýa wagtynda La, Lc we N-iň artmagy bilen ösýär. Şeýle-de bolsa, çig maldaky garyndylaryň we kondensasiýa reaksiýalarynyň täsiri sebäpli kristal kemçilikleri has köp bolýar we ideal grafit mikrokristalynyň mukdarynyň artmagy çäkli. Mundan başga-da, Lc üçin "bükülme nokady" hadysasy kömür esasly koksda has aýdyň görünýär we täze goşulan gatlaklar asyl gatlaklar bilen tötänleýin "üýşme kemçiliklerini" görkezýär, bu bolsa gatlaklar arasyndaky aralykda uly üýtgemelere getirýär (d002). Bu gurluş aýratynlyklary kömür esasly koksuň kalsinasiýadan soň nebit esasly koksa garanyňda termal giňelme koeffisiýentiniň we elektrik garşylygynyň pes bolmagyna, ýöne has pes berklige we aşynma garşylygyna getirýär, bu bolsa ony ýokary kuwwatly elektrodlary we orta ululykdaky ultra ýokary kuwwatly elektrodlary öndürmek üçin has amatly edýär.
3. Fiziki häsiýet üýtgeşmelerdäki tapawutlar ulanylyş ugurlaryny kesgitleýär
Kalsinasiýa wagtynda nebit esasly koks uçujy maddalaryň doly çykmagyna we birmeňzeş göwrüm kiçelmegine sezewar bolýar, bu bolsa hakyky dykyzlygyň ep-esli ýokarlanmagyna (2,00–2,12 g/sm³ çenli) we mehaniki berkligiň ep-esli ýokarlanmagyna getirýär. Şol bir wagtyň özünde, kalsinleşdirilen materialyň elektrik geçirijiligi, oksidlenme garşylygy we himiki durnuklylygy ep-esli ýokarlanýar we ýokary derejeli grafit önümleri üçin berk iş talaplaryna laýyk gelýär.
Tersine, kömür esasly koks, garyndylaryň ýokary mukdary sebäpli uçujy maddalaryň çykmagy wagtynda ýerli stres konsentrasiýasyny başdan geçirýär, bu bolsa deň däl möçberde kiçelmäge we hakyky dykyzlygyň deňeşdirme boýunça has az artmagyna getirýär. Mundan başga-da, kömür esasly koksyň kalsinasiýadan soň pes berkligi we aşynma garşylygynyň pes bolmagy, şeýle hem ýokary temperatura grafitleşdirme wagtynda giňelmäge meýilliligi, temperaturanyň ýokarlanma tizliginiň berk gözegçiligini talap edýär. Bu häsiýet aýratynlyklary kömür esasly koksu ýokary derejeli meýdançalarda ulanmagy çäklendirýär, emma onuň pes termal giňelme koeffisiýenti we elektrik garşylygy ony belli bir ýerlerde ornuny tutup bolmajak edýär.
4. Prosesleri dolandyrmakdaky kynçylyklardaky tapawutlar önümçiligiň netijeliligine täsir edýär
Nebit esasly koks, himiki düzüminiň deňeşdirme boýunça ýönekeý bolmagy sebäpli, kalsinasiýa wagtynda aýdyň reaksiýa ýollaryny görkezýär, bu bolsa prosesi dolandyrmagyň kynçylygyny azaldýar. Kalsinasiýa temperaturasy, gyzdyryş tizligi we atmosfera gözegçiligi ýaly parametrleri optimizirlemek arkaly kalsinlenen önümleriň hilini we önümçilik netijeliligini netijeli ýokarlandyrmak mümkin. Mundan başga-da, nebit esasly koksdaky ýokary uçujy maddalaryň mukdary kalsinasiýa wagtynda öz-özüni üpjün edýän ýylylyk energiýasyny üpjün edýär we önümçilik çykdajylaryny azaldýar.
Tersine, kömür esasly koksun çylşyrymly himiki düzümi kalsinasiýa wagtynda dürli reaksiýa ýollaryna getirýär we bu bolsa prosesiň dolandyrylyşynyň kynçylygyny artdyrýar. Kalsinasiýadan soň önümiň durnukly hilini üpjün etmek üçin çig malyň öňünden berk işlenilmegi, gyzdyryş tizliginiň takyk dolandyrylmagy we atmosferanyň ýörite sazlanmagy zerurdyr. Mundan başga-da, kömür esasly koks kalsinasiýa wagtynda goşmaça ýylylyk energiýasynyň goşulmagyny talap edýär, bu bolsa önümçilik çykdajylaryny we energiýa sarp edilişini artdyrýar.
Ýerleşdirilen wagty: 2026-njy ýylyň 7-nji apreli